jaar

muzikaal / literair /  politiek

± 800 v.Vhr. * Homerus
Ilias van Homerus over de Trojaanse oorlog, een onderwerp dat veel componisten uit de barok zouden aangrijpen voor hun opera's. Bijvoorbeeld Handel met zijn laatste opera Deidamia.
Odyssee van Homerus over de terugreis van Odysseus na afloop van de Trojaanse oorlog. Ook dit boek was een inspiratiebron voor schrijvers en componisten uit de barok. O.a. Il Ritorno d'Ulisse van Monteverdi en  Ulysse van Lully zijn gebaseerd op dit boek.
± 750 v.Chr. Homerus
384 v.Chr. * Aristoteles
± 335 v.Chr. Poëtica van Aristotels waarin hij o.a. de mimesis-theorie beschrijft. Muziek was volgens hem een directe imitatie (mimesis=nabootsing) van de hartstochten of de gemoedstoestanden, iets wat de componisten in de barok als uitgangspunt zouden nemen voor de uitwerking van hun aria's.
322 v.Chr. Aristoteles
70 v.Chr. * Publius Vergilius Maro
29-19 v.Chr. Aeneis van Vergilius, een heldendicht over de daden van Aeneas, die op zijn reis van Troje naar Italië verliefd wordt op de Carthaagse koningin Dido, maar haar verlaat om Rome te stichten. Veel schrijvers en componisten hebben materiaal ontleend aan de Aeneis, zoals Cavalli met zijn opera La Didone en Purcell met zijn enige echte (kamer)opera Dido en Aeneas.
19 v.Chr. Publius Vergilius Maro
43 v.Chr. * Publius Ovidius Naso
± 8 v.Chr. Metamorfosen van Ovidius. In dit boek worden de schepping en geschiedenis van de wereld verhaald volgens de Griekse en Romeinse mythologie. Veel barokopera's zoals Persée van Lully zijn gebaseerd op een of meer verhalen uit dit boek.
17 Publius Ovidius Naso
768 * Karel de Grote
778 Slag bij Roncevalles waar de paladijn Roland werd verslagen en de dood vond. Dit leidde tot het ontstaan van het Chanson de Roland, bij ons bekend als het Roelantslied. Hierop zijn latere verhalen en boeken zoals Orlando innamorato van Boiardo en Orlando furioso van Ariosto gebaseerd. Op dit laatste boek zijn weer barokopera's gebaseerd zoals Alcina van Handel, Roland van Lully en Orlando furioso van Vivaldi.
814 Karel de Grote

1265

* Dante Alighieri, schrijver van La Divina Comedia

1304

* Francesco Petrarca, schrijver van de Canzoniere

1306-1318

La Divina Comedia, een boek van Dante Alighieri (1309 Inferno, 1312 Purgatorio, 1318 Paradiso), dat samen met de Canzonieri van Petrarca, de Orlando furioso van Ariosto en Gerusalemme liberata van Tasso veel latere schrijvers en componisten gebruikten als inspiratiebron voor hun werk

1321

Dante Alighieri

1327-1374

Canzoniere, een verzameling sonnetten van Petrarca over zijn geliefde Laura, die samen met de Divina Comdia van Dante, de Orlando furioso van Ariosto en Gerusalemme liberata van Tasso veel latere schrijvers en componisten gebruikten als inspiratiebron voor hun werk

1374

Francesco Petrarca

1474

* Ludovico Ariosto, schrijver van Orlando Furioso

1516

Orlando furioso door Ludovico Ariosto, een boek waar hij ruim 30 jaar aan heeft gewerkt en dat samen met de Divina Comedia van Dante, de Canzoniere van Petrarca en Gerusalemme liberata van Tasso veel latere schrijvers en componisten gebruikten als inspiratiebron voor hun werk: Lully met Roland, Vivalid met Orlando furioso en Handel zelfs met drie opera's: Ariodante, Alcina en Orlando.

1533

Ludovico Ariosto

1544

* Torquato Tasso, schrijver van Gerusalemme liberata dat samen met de Divina Comdia van Dante, de Canzoniere van Petrarca en de Orlando furioso van Ariosto veel latere schrijvers en componisten gebruikten als inspiratiebron voor hun werk.

± 1550

Opkomst van de monodie (solostem/instrument, begeleid door basso continuo) als antwoord op de vaak ragfijn geweven polyfonie uit de Renaissance waardoor de tekst minder verstaanbaar was. De opkomst van de monodie werd mede beïnvloed door het Concilie van Trente (1545-1563) waar bepaald werd dat teksten in de liturgie voortaan verstaanbaar moesten zijn en niet overvleugeld mochten worden door de muziek.

1551

* Giulio Caccini

1561 * Jacopo Peri

1564

* William Shakespeare

1567

* Claudio Monteverdi

1568

Begin 80-jarige oorlog

1573-1587

Camerata Fiorentina, een groep intellectuelen uit Florence die regelmatig bij elkaar kwamen. Zij wilden de Griekse toneelspelen in ere herstellen die- zoals zij dachten - zingend werden uitgevoerd. Samen met de opkomst van de monodie is zo de opera ontstaan.

1578

Discorso mandato a Caccini sopra la musica antica , brief van Bardi aan Caccini over de muziek in de Griekse tijd

1580

La Gerusalemme liberata, een boek van Torquati Tasso dat samen met de Divina Comdia van Dante, de Canzonieri van Petrarca en de Orlando furioso van Ariosto veel latere schrijvers en componisten gebruikten als inspiratiebron voor hun werk, waaronder Lully en Gluck, beide met Armide, en Handel met Rinaldo.

1582

Dialogo della musica antica e della moderna door Vincenzo Galilei (vader van Galileo Galilei) over de muziekuitvoering in de Oudheid

1587 * Francesca Caccini

1589

La pellegrina (de pelgrimsvrouw) t.g.v het huwelijk tussen Ferdinando de Medici en Christine de Lorraine, prinses van Frankrijk. Het bestond uit een aantal zgn. intermedii (zang, spel en dans) die tussen de aktes van een toneelstuk werden opgevoerd. Het zijn de voorlopers van de opera.

1590-1596

A Midsummer Night's Dream van William Shakespeare dat Purcell gebruikte voor The Fairy Queen

1595

Torquato Tasso

1598

eerste opera Daphne van Jacopo Peri (muziek) en Ottavio Rinuccini (libretto)

1598 Edict van Nantes was een op 13 april 1598 door de Franse koning Hendrik IV uitgevaardigd edict. De hugenoten (protestanten) kregen rechten op uitoefening van hun geloof en behielden garnizoensrecht in een paar Zuid-Franse steden. Dit maakte deel uit van de politiek van Hendrik IV om de godsdienstige twisten in Frankrijk te beëindigen.

1600

Euridice op muziek van Peri en Caccini

1602 * Francesco Cavalli

1616

William Shakespeare

1618 Begin 30-jarige oorlog
1618 Giulio Caccini

1632

* Jean-Baptiste Lully

1633 Jacopo Peri
± 1640 Francesca Caccini

1642

L'Incoronazione di Poppea, laatste en een van de weinig overgebleven opera's van Claudio Monteverdi

1643

Claudio Monteverdi

1648 Einde 80-jarige oorlog met de Vrede van Münster
Einde 30-jarige oorlog met de Vrede van Osnabrück

1659

* Henry Purcell

1660 * Alessandro Scarlatti (vader)
1662 Ercole amante, opera van Francesco Cavalli, opgevoerd in de Salles des machines in de Tuilerieën van Parijs t.g.v. het huwelijk van Lodewijk XIV met Maria-Theresia van Spanje/Oostenrijk in 1660
1672 Rampjaar. Frankrijk rukt op tot aan de waterlinie. Dankzij inundatie wordt de inname van de Republiek voorkomen.
1676 Francesco Cavalli

1678

* Antonio Vivaldi

1678 Vrede van Nijmegen maakt een einde aan de vijandelijkheden tussen de Republiek en Frankrijk. Ter gelegenheid daarvan wordt de Nederlandse operaklucht De triomfeerende min uitgevoerd.

1682

Persée van Lully

1683

* Jean-Philippe Rameau

1683 Beleg van Wenen. Een poging door het Ottomaanse Rijk om de hoofdstad van het aartshertogdom Oostenrijk in te nemen, die toentertijd ook de residentie was van keizer Leopold I van het Heilige Roomse Rijk en de zetel van de Habsburgse Monarchie. Het beleg begon op 14 juli 1683 en eindigde op 12 september 1683 toen de belegeringsmacht verslagen werd door een ontzettingsleger.

1685

Persée, balletopera van Jean-Baptiste Lully

* Georg Friedrich Händel

* Johann Sebastian Bach

* Domenico Scarlatti (zoon)
1685 Lodewijk XIV herroept het Edict van Nantes uit 1598 en maakt daarmee een einde aan de tolerantie jegens de protestanten in Frankrijk: ze moeten zich bekeren of het land verlaten. Honderduizenden hugenoten vluchten naar Nederland, Duitsland en Engeland.
1686 * Nicola Porpora

1687

Jean-Baptiste Lully

1692

The Fairy Queen, semi-opera van Henry Purcell met intermedii tussen de akten van A Midsummer Night's Dream (1590-1596) van William Shakespeare (1564-1616)

1695

Henry Purcell

1702

Begin Spaanse Successieoorlog, de strijd om de erfopvolging die uitbarstte na de dood van de kinderloze Karel II van Spanje.

1711

Rinaldo, eerste opera van Handel in Londen over de verovering van Jerusalem (1099) n.a.v. het boek Gerusalemme liberata (1580) van Torquato Tasso (1544-1595)

1713 Einde Spaanse Successieoorlog met de Vrede van Utrecht, waarvoor Handel een Te Deum schreef in opdracht van de Engelse Queen Anne
1725 Alessandro Scarlatti (vader)
1727 Orlando furioso, opera van Antonio Vivaldi n.a.v. het gelijknamige boek van Ludovico Ariosto
Georg Friedrich Händel wordt George Frideric Handel (Engels staatsburger).

1735

Alcina, een van de drie opera's van Handel n.a.v. het boek Orlando furioso (1516) van Ludovico Ariosto (1474-1533)

Les Indes galantes, balletopera van Jean-Philippe Rameau
1738 Serse, licht komische opera van George Frideric Handel met het bekende openingsnummer Ombrai mai fu

1741

Messiah, oratorium van George Frideric Handel dat de weg naar zijn roem als Engels oratoriumcomponist zou inluiden

Deidamia, laatste opera van Handel

1750

Johann Sebastian Bach

1757

Domenico Scarlatti (zoon)

1759

George Frideric Handel

1764

Jean-Philippe Rameau

1768

Nicola Porpora



© tekst/vormgeving
Ben Verschuren/Carla Gerritzen