vorige opera      volgende opera


La morte d' Orfeo
(1619)
Pastorale tragicomedie

Stefano Landi (1590-1639)

libretto onbekend

Muziekgebouw aan 't IJ Amsterdam 2018


Les Talens Lyriques
o.l.v. Christophe Rousset
Regie Pierre Audi



zo 14 november 2021

13.00 uur


Het Gele Huis
Haagsemarkt 6 achter
Breda / Princenhage





     




bestellen cd/dvd
     












Orfeo
Mercurio / Bacco
Ireno / Apolline
Furore / Caronte
Calliope
Teti / Nisa / Lincastro / Euridice
Fato / Fileno
Ebro / Giove
Aurora / Fosforo
Tre Eureti

Juan Francisco Gatell
Kacper Szelazek
Emiliano Gonzales Toro
Salvo Vitale
Magdalena Pluta
Cecilia Molinari
Renato Dolcini
Alexander Miminoshvili
Gaia Petrone
Cecila Molinari / Rosina Fabius / Magdalena Pluta





















Achtergrond

La morte d'Orfeo is een opera in vijf bedrijven van de Italiaanse componist Stefano Landi. Het werd voor het eerst uitgevoerd in Rome in 1619. Het werk is bedoeld als een tragicomedia pastorale (pastorale tragikomedie). Het libretto, dat mogelijk van de componist zelf is, is geïnspireerd op La favola d'Orfeo (1484) van Angelo Poliziano. In tegenstelling tot Monteverdi's L'Orfeo bevat Landi's opera komische elementen.
Het libretto is ontleend aan het mythische verhaal van de godenzanger Orfeus zoals dat door Ovidius is opgetekend in zijn Metamorfosen.
Landi's versie negeert het bekende eerste deel van het verhaal en richt zich alleen op de ongelukkige afloop.

Fascinerende opera
In diverse opzichten is deze vroege opera fascinerend.
- Ten eerste is daar het verhaal. Het stuk neemt ons mee door de lotgevallen van Orfeo in de onderwereld (waar Monteverdi hem aan het eind van zijn opera L'Orfeo achterlaat), tot aan het moment dat hij wordt verscheurd door de vrouwen die hij had vervloekt. Het vertelt over zijn voortbestaan als dolende ziel, over zijn tweede ontmoeting met Caronte en Euridice en ten slotte over zijn door de goden verordonneerde reïncarnatie als ster aan het firmament.
- Ten tweede is daar de vorm. De scènes waaruit deze opera bestaat, worden in sterke mate gedomineerd door koorensembles - Griekse koren, gezongen door goden, saters, herders, Maenaden, die de onvermijdelijke val en de dood van de halfgod teweegbrengen. Het personage Orfeo toont zijn impulsieve aard, met al zijn gebreken, om steeds dieper weg te zakken in melancholie, depressiviteit en zelfmedelijden. In zijn trots en narcisme is hij zich tot het bittere einde niet bewust van zijn lot en van de wereld om hem heen.

Landi introduceert in zijn opera komische elementen en koorscènes die sterk bijdragen aan de architectuur van het werk. Dit belet op geen enkele manier dat de tragische scènes des te dramatischer en intenser zijn. Alternatieve recitatieven en strofische deuntjes, al deze elementen maken deze opera tot een ware voorloper van de barokopera.

Door dit stuk ervaren wij hoe vrij de eerste opera's qua vorm en inhoud waren, en hoe modern ze nog steeds zijn als we de kans krijgen ze in een opvoering opnieuw te ontdekken We moeten al gauw denken aan de #metoo-beweging wanneer we horen over de wraak van verleide en in de steek gelaten vrouwen.

Het is onvermijdelijk om het verband te leggen tussen de discussie die rond deze thema's wordt opgeroepen en de morele rol van de kunst in onze maatschappij. Zou de kunst los moeten staan van de moraal? Zou de kunstenaar moeten profiteren van een bijzondere status, die aan een artistieke natuur half-menselijke en half-goddelijke eigenschappen toekent? Of is kunst alleen maar theater, een kunstmatig ritueel dat de mensen verleidt tot 'vergeten' en tot dromen?

Verdriet? Liefde? Genoegens? Niet van elkaar te onderscheiden? Alles en niets? La morte d'Orfeo is een werk waarin al deze vragen aan de orde komen en dat - zoals de meeste belangrijke kunstwerken - weigert de antwoorden te geven. Misschien kan de muziek met haar onstoffelijke dimensie een beetje licht werpen op deze mysteries.

Pierre Audi, regisseur 

 

Synopsis

Akte I
Het is donker. Thetis voelt het gevaar dat Orfeus bedreigt en wil naar de aarde om hem te beschermen. Het lot waarschuwt haar dat ze niets zal kunnen veranderen wat al is besloten. De Ebro – de rivier aan de rand waarvan de actie zich bevindt – vraagt om de Dageraad en de wind die daarbij komt: de dag moet mooi zijn voor de verjaardag van Orfeus. De Euretes, de zachte winden van het westen, beginnen te waaien. Aurora volgt hen en zingt melodieën van grote schoonheid die de roem van Orfeus verkondigen. De dag is aangebroken en gelukkige herders verwelkomen de naderende ochtend.

Akte II
Orfeus groet de dag van zijn geboorte. Sinds Eurydice's dood heeft hij al zijn vriendschappen verbroken. Alleen in de charmes van de natuur en de zoetheid van het geheugen vindt hij nog geluk . Gevolgd door twee jonge mensen uit de hemel die twee vazen nectar dragen, brengt Mercurius de wensen van de goden van de Olympus over; hij brengt nectar om de wijn te vervangen die Orfeus nu minacht. Apollo, de vader van Orfeus, feliciteert ook zijn zoon en moedigt hem aan om door te zetten. Satyrs vallen binnen en als waardige dienaren van Bacchus vieren ze vriendschap, liefde en wijn. Een koor van dansers introduceert en sluit de scène.

Akte III
Bacchus, verontwaardigd over zijn afkeer door Orfeus, besluit dezelfde dag nog de muzikant te vermoorden. Zijn dochters, de Menaden, klagen dat Orfeus hen in de steek laat. Nysa zet ze aantot wraak. Zij beslissen over de dood van Orfeus.

Akte IV
Orfeus verschijnt voor de verzamelde goden en ontvangt hun wensen voor geluk. Het menadenkoor verschijnt; deze furies zijn vastbesloten om de dichter te doden. (Calliope, de moeder van Orfeus, heeft haast om naar haar zoon te gaan. In een mooi recitatief drukt ze haar angsten voor Orfeus uit. Terwijl Calliope ons vertelt over haar angsten, wordt het lot van Orfeus vervuld. Een boodschapper komt de laatste momenten van de muzikant vertellen. Liggend in de schaduw van een prachtige open plek, luisterde Orfeus naar het gefluister van een beek als de Menaden dreigend verschijnen. Orfeus neemt snel zijn lier, maar zijn lied heeft aan kracht verloren, hij bezwijkt door de slagen van furies.

Akte V
Op de drempel van de onderwereld staat de ziel van Orfeus staat tegenover Caron en smeekt hem om hem over de rivier van de onderwereld te zetten. Caron weigert omdat het lichaam van de muzikant niet is verbrand of begraven. Mercurius komt en vertelt Orfeusdat hij eeuwig op de Olympus mag blijven. Deze belofte laat Orfeusonverschillig; inderdaad, de ziel van de dichter verlangt maar naar één ding: Eurydice vinden. Op bevel van Mercurius brengt Caron de schaduw van het meisje binnen. Net als alle andere zielen moest Eurydice het water van de Lethe drinken, het water van de vergetelheid, en ze herkent Orfeus niet meer. Pas dan begrijpt Orfeus dat als hij eenmaal de Styx oversteekt, hij ook het water van de vergetelheid zal moeten drinken. Hij wendt zich voor de laatste keer af van het visioen van zijn geliefde en volgt Mercurius die hem leidt voor de troon van Jupiter die hem op de Olympus verwelkomt als halfgod.